0936 292 319 |

lienhe@spmamnon.edu.vn

Một số biện pháp phát huy tính tích cực nhận thức cho trẻ 5-6 tuổi trong hoạt động học định hướng trong không gian

11/9/2018 3:57:00 PM

Một số biện pháp phát huy tính tích cực nhận thức cho trẻ 5-6 tuổi trong hoạt động học định hướng trong không gian

Làm quen với biểu tượng sơ đẳng về toán có vị trí,vai trò quan trọng trong cuộc sống của trẻ, giúp trẻ nhận thức thế giới xung quanh trong các mối quan hệ về số lượng, hình dạng, kích thước, vị trí trong không gian, đồng thời giúp trẻ chuẩn bị tốt cơ sở về kiến thức và năng lực, giúp trẻ chuẩn bị tâm thế vào lớp một

Trong bài viết này, chúng tôi xin chia sẻ các biện pháp lập kế hoạch cho nội dung trẻ 5-6 tuổi định hướng trong không gian (ĐHTKG); phân nhóm trẻ linh hoạt; xây dựng môi trường mang tính phát triển; tạo nhiều cơ hội trên giờ học và phối hợp linh hoạt các phương pháp dạy học trực quan, dùng lời, trò chơi.

Lập kế hoạch

Kế hoạch có thể là kế hoạch dài hạn cho cả năm, một học kì; có thể là kế hoạch ngắn hạn (1 tuần), một bài hoặc một hoạt động.Việc lập kế hoạch phụ thuộc vào từng cơ sở vật chất của mỗi trường và mỗi giáo viên. Chẳng hạn, xây dựng kế hoạch năm phải dựa trên mục đích của quá trình cho trẻ ĐHTKG, dựa trên những hiểu biết về nhu cầu phát triển của mỗi trẻ cũng như đặc điểm cụ thể của từng nhóm. Kế hoạch năm cho phép lồng ghép các hoạt động khác vào hoạt động dạy trẻ ĐHTKG như hoạt động tạo hình, làm quen văn học, giáo dục thể chất, giáo dục âm nhạc… Đối với giờ học ĐHTKG, giáo viên cần phải xác định rõ mục đích của giờ học để lựa chọn phương pháp, phương tiện dạy phù hợp.

Để phát huy tính tích cực nhận thức (TTCNT) cho trẻ, giáo viên phải dự tính hoạt động nào trong giờ học, nhiệm vụ nào ngoài giờ học và sử dụng hình thức nào để tổ chức hoạt động ĐHTKG hiệu quả. Sau đó, lựa chọn, sắp xếp theo một hệ thống hợp lý, trên cơ sở nâng dần mức độ khó của nhiệm vụ nhận thức. Mỗi hoạt động được lựa chọn cần đáp ứng các yêu cầu sau:

-       Hoạt động phải tạo điều kiện tốt để giáo viên thực hiện một nhiệm vụ dạy học.

-       Trẻ được luyện tập và phát triển sự hiểu biết, trí tuệ của mình.

-       Nhiệm vụ trong hoạt động nhận biết đòi hỏi trẻ nỗ lực suy nghĩ, vượt khó, sử dụng kiến thức kĩ năng để hoàn thành nhiệm vụ được giao.

Các hoạt động phải có sự kết hợp giữa tính học tập, nghiêm túc với tính vui chơi hài hước.Vì vậy các hoạt động nên tổ chức dưới hình thức vui chơi cho trẻ.

-       Kế hoạch phải lập trên bình diện rộng để cho phép giáo viên và trẻ tự lựa chọn nội dung, đồ dùng dạy học, hình thức tiến hành.

Xây dựng môi trường

Môi trường cho trẻ hoạt động là nơi có nguồn thông tin phong phú, khuyến khích tính độc lập và khả năng hoạt động tích cực ở trẻ.Tuy nhiên, môi trường hoạt động của trẻ không đồng nhất với môi trường giáo dục. Yếu tố cốt lõi trong môi trường hoạt động là những giá trị, kinh nghiệm chuẩn mực cần chọn lọc mà trẻ cần chiếm lĩnh như tri thức, kĩ năng, chuẩn mực hành vi đạo đức…chứa đựng tiềm năng trở thành động cơ bên trong của trẻ. Chỉ có những giá trị nào thích hợp với đặc trưng của trẻ mầm non mới trở thành đối tượng hoạt động của trẻ. Trong môi trường giáo dục lại có nhiều môi trường hoạt động khác nhau. Ở môi trường hoạt động thì vai trò chủ thể tích cực của trẻ và vai trò hướng dẫn của cô giữ vai trò quan trọng.

Việc tổ chức tốt môi trường hoạt động mang tính phát triển cho trẻ có ý nghĩa vô cùng to lớn:

-       Nó giúp trẻ tìm tòi, khám phá và phát hiện nhiều điều mới lạ, hấp dẫn trong cuộc sống. Các kiến thức, kĩ năng của trẻ được củng cố và bổ sung.

-       Trẻ được tự lựa chọn hoạt động: cá nhân hoặc theo nhóm.

-       Tạo cơ hội để trẻ bộc lộ khả năng của mình.

-       Hơn thế, môi trường phù hợp, đa dạng sẽ gây hứng thú cho cả cô và trẻ; góp phần hình thành và nâng cao mối quan hệ thân thiện, tự tin giữa giáo viên với trẻ và giữa trẻ với nhau.

Để tổ chức môi trường ĐHTKG cho trẻ, phải đáp ứng các yêu cầu như an toàn và vệ sinh, không gây nguy hiểm cho trẻ. Ví dụ đồ dùng, đồ chơi trong lớp cũng như các thiết bị ngoài trời không sắc nhọn, nếu bị gãy hỏng phải được sửa, bổ sung ngay…

Môi trường vật chất

Trong môi trường vật chất giáo viên cần chú ý đến hai vấn đề: lựa chọn đồ dùng đồ chơi và bố trí, sắp xếp chúng.

Khi lựa chọn vật liệu, đồ dùng đồ chơi cho các hoạt động của trẻ cần chú ý:

-       Đồ dùng đồ chơi phải mang tính mở, tức là có thể sử dụng cho nhiều mục đích khác nhau.

-       Sắp xếp đồ dùng đồ chơi để tạo cơ hội cho trẻ được giao tiếp, hợp tác với nhau trong quá trình hoạt động.

-       Đồ dùng được lựa chọn cần dễ sử dụng, tránh phải hướng dẫn trẻ nhiều lần vì với những đồ dùng đồ chơi mà phải hướng dẫn nhiều lần đôi khi làm giảm hứng thú của trẻ.

-       Đồ dùng đồ chơi phải phù hợp với chiều cao, sức khỏe của trẻ.

-       Mỗi góc vật liệu xếp theo trình tự thao tác của trẻ (kiến thức phức tạp dần) phù hợp với trình tự và phương pháp cho trẻ hoạt động với chúng.

-       Đồ vật không nên quá nhiều để trẻ biết đợi đến lượt mình qua đó biết điều chỉnh mình cho phù hợp với hoạt động của nhóm.

-       Nên bổ sung thay đổi đồ dùng đồ chơi thường xuyên để thích ứng với hứng thú và nhu cầu của trẻ.

Bố trí sắp xếp lớp học:

Thực tế hiện nay vấn đề sắp xếp, bố trí phòng ốc như thế nào cho hợp lý trong điều kiện phòng chật hẹp và số lượng trẻ trong lớp đông đang là vấn đề nan giải đòi hỏi sự kết hợp khéo léo một số nguyên tắc sau:

-       Không gian chơi phải đủ diện tích để trẻ dễ di chuyển.
-       Nên chuẩn bị sẵn và đủ số lượng đồ dùng đồ chơi cho mỗi hoạt động.
-       Ranh giới cho mỗi trẻ hoạt động phải được xác định rõ ràng.
-       Cần tính toán xem số lượng trẻ trong mỗi hoạt động là bao nhiêu cho phù hợp.

Còn môi trường xung quanh lớp học là môi trường trong khuôn viên nhà trường/lớp gồm các phòng chức năng, nhóm, lớp của trường, sân chơi và các thiết bị chơi ngoài trời, khu chơi với cát nước, cổng trường, hàng rào, vườn hoa, vườn cây, luống rau và các con vật cũng cần được chú ý để thu hút hứng thú nhận thức của trẻ.

Môi trường xã hội

Môi trường xã hội chúng tôi việc đề cập ở đây là mối quan hệ giữa cô và trẻ và giữa trẻ với nhau.
Để thực hiện tốt việc tạo ra môi trường xã hội lành mạnh, tạo điểu kiện thuận lợi cho trẻ trong quá trình tổ chức giờ học ĐHTKG, giáo viên cần lưu ý một số điểm sau:

Tạo mối quan hệ tốt giữa cô và trẻ: Mối quan hệ tốt là mối quan hệ hợp tác lẫn nhau, bình đẳng, cởi mở, đáp ứng được nhu cầu giao tiếp giữa cô và trẻ, giữa trẻ và trẻ; Giọng nói thiện cảm của cô, sự ủng hộ tinh thần khi thất bại hoặc thành công sẽ giúp trẻ mạnh dạn, chủ động hơn khi thực hiện nhiệm vụ. Tạo được mối quan hệ như vậy mới giúp trẻ tích cực hoạt động và có điều kiện bộc lộ hết khả năng của mình.

Việc tạo mối quan hệ tốt giữa cô và trẻ được thể hiện ở hai góc độ sau:

Tạo bầu không khí tự tin, phấn khởi cho trẻ: Một bầu không khí thoải mái, dễ chịu trong quá trình học tập sẽ giúp trẻ tích cực hơn trong việc thực hiện nhiệm vụ nhận thức. muốn làm được việc này giáo viên cần phải xây dựng môi trường học tập mang tính phát triển, cô tôn trọng sự lựa chọn của trẻ, tạo điều kiện để mỗi trẻ đểu được hoạt động.

Quan tâm đến khả năng, tính tính cực của từng trẻ. Mỗi trẻ đều có những đặc điểm tâm lý, sức khỏe và năng khiếu khác nhau. Vì vậy, trong quá trình tổ chức giờ học ĐHTKG cho trẻ 5-6 tuổi, giáo viên cần dựa vào đặc điểm của từng trẻ ở thời điểm khác nhau mà có sự sắp xếp, lựa chọn từng bài tập, trò chơi, phân nhóm chơi cho phù hợp.

Đối với trẻ nhút nhát thiếu tự tin, giáo viên cần phải kiên nhẫn, động viên, giúp đỡ nhằm hình thành ở trẻ tính tự tin, độc lập khi thực hiện các nhiệm vụ chơi nói riêng. Còn đối với những trẻ nhận thức nhanh, tự tin trong quá trình chơi, thì giáo viên một mặt cần khen ngợi trẻ đúng lúc, mặt khác cần gợi mở để trẻ gần gũi với các bạn chơi đồng thời giúp đỡ bạn trong quá trình chơi.

+ Tạo mối quan hệ hợp tác, hòa đồng giữa trẻ với nhau: Mối quan hệ thường ngày giữa trẻ với nhau là quan hệ bạn bè, còn trong hoạt động học tập trẻ cùng tham gia hoàn thành các nhiệm vụ nhận thức. Tuy nhiên, mối quan hệ này lại phụ thuộc vào nội dung giờ học: nếu giờ học mang tính chất thi đua (trò chơi) thì mối quan hệ của trẻ là ngang bằng nhau và cùng gắng sức thi đua nhằm đạt kết quả cao, còn nếu giờ học là cung cấp bài học mới thì mỗi trẻ sẽ tự phát huy khả năng nhận thức riêng của mình. Vấn đề đặt ra cho giáo viên là cần tạo ra ở trẻ một mối quan hệ thân mật, thi đua để làm tốt hơn chứ không phải là sự ganh đua nhau.

Hay nói một cách khác mối quan hệ giữa trẻ với nhau đó là mối quan hệ hợp tác cùng nhau thực hiện nhiệm vụ nhận thức, cùng nhau học tập vui chơi.

Vậy có thể nói rằng, sự tích cực nhận thức của trẻ phụ thuộc rất nhiều môi trường xung quanh trẻ, phụ thuộc vào người dạy dỗ và cách tổ chức việc dạy dỗ đó.Tổ chức tốt môi trường này và xác định đúng vai trò của người giáo viên là điều kiện quan trọng trong giờ học phát huy TTCNT của trẻ.

Tạo nhiều cơ hội hoạt động khác nhau

Đối với trẻ 5-6 tuổi, tâm lý của trẻ chỉ phát triển khi trẻ hoạt động.Trẻ hoạt động càng tích cực thì tâm lý trẻ càng phát triển, đứa trẻ ưa hoạt động là đứa trẻ thông minh. Vì vậy hướng trẻ tham gia tích cực vào các hoạt động là nhiệm vụ của người giáo viên, đặc biệt đối với trẻ 5-6 tuổi cần tổ chức các hoạt động nhận thức đa dạng để trẻ có cơ hội hoàn thiện các chức năng tâm lý, chuẩn bị cho việc học ở phổ thông sau này.

Hoạt động học tập ở trẻ 5-6 tuổi là một loại hoạt động đặc biệt, nó chưa hẳn là một giờ học như ở phổ thông nhưng cũng không là giờ chơi như ở lứa tuổi nhà trẻ. Nó vừa có hình thức tổ chức như một giờ học ở trường phổ thông nhưng những phương pháp, biện pháp tác động lên trẻ trong quá trình hoạt động lại kết hợp nhiều dạng hoạt động tự nhiên, thoải mái; không gò bó trẻ như thông qua trò chơi, qua lao động, qua các loại hình văn học, nghệ thuật tạo hình, âm nhạc…Ở các loại hình này khi tổ chức trên giờ học là giáo viên tạo cơ hội cho trẻ trao đổi, trò chuyện, được phát biểu, nói lên ý kiến của mình, được tự tìm hiểu, tự làm, tự khám phá để nhận biết bằng nhiều giác quan khác nhau.

Một hình thức mà trẻ có nhiều cơ hội hoạt động nhất là trò chơi.Đặc biệt là trò chơi đối với trẻ mẫu giáo là biểu hiện ở tính tự nguyện, tự lực, hợp tác, giàu xúc cảm chân thực.Trong trò chơi trẻ hoạt động hết mình độc lập và tự chủ.Như vậy, trò chơi là con đường, cách thức để thể hiện quan hệ tích cực của mình đối với môi trường xung quanh.Nó xuất phát từ tính ham hiểu biết, tính tò mò và vốn ưa thích hoạt động của trẻ. Để sử dụng hợp lý trò chơi trong việc tạo ra các hoạt động giúp trẻ phát huy TTCNT trong giờ học ĐHTKG, giáo viên cần:

+ Xác định nhiệm vụ nhận thức dựa vào mục đích học tập theo nội dung chương trình, trên cơ sở đặc điểm nhận thức của trẻ.

+ Lựa chọn nội dung phù hợp với nội dung chủ điểm dạy trẻ ĐHTKG.

+ Tổ chức các trò chơi linh hoạt, hợp lí tạo điều kiện để mỗi trẻ tham gia một cách tích cực, hứng thú…bằng cách động viên giúp đỡ từng trẻ hoạt động.

+ Lựa chọn đồ dùng, đồ chơi, tận dụng những nguyên vật liệu có sẵn trong thiên nhiên, gần gũi, hấp dẫn, thích hợp với nhu cầu nhận thức của trẻ. Đồ dùng, đồ chơi phải kích thích được sự hứng thú hoạt động với đối tượng nhận thức, vận dụng nhiều giác quan cùng lúc để tri giác đối tượng nhận thức, làm giàu thêm tư liệu cảm tính của trẻ.Đồ chơi là chỗ dựa bên ngoài cho những hành động bên trong của trẻ dưới sự hướng dẫn của cô.

+ Giữ nhịp điệu hợp lý của trò chơi để tạo hứng thú, hấp dẫn, lôi cuốn trẻ tham gia hoạt động, tạo cơ hội phát huy TTCNT cho trẻ.

Giáo viên phải tổ chức các hoạt động sao cho trẻ được quan sát, tiếp xúc hoạt động với đối tượng nhiều lần bằng nhìn thấy, trẻ được làm, được trực tiếp khám phá với sự giúp đỡ của nhiều giác quan, được thử-sai, được thể hiện những kinh nghiệm, những hứng thú của mình trên cơ sở đó trẻ mới hiểu biết chính xác về sự vật, hiện tượng. Giáo viên tổ chức cho trẻ thảo luận, mô tả, nói lên những hiểu biết về đối tượng được củng cố, mở rộng, chính xác hóa giúp tư duy ngôn ngữ của trẻ phát triển.giáo viên cho trẻ vận dụng những kiến thức kĩ năng đã có về đối tượng qua nhiều loại hình công việc: vẽ, nặn, cắt, dán, trò chơi mô tả bằng lời, thể hiện bằng động tác.

+ Đàm thoại: cô và trẻ cùng đàm thoại về các nhiệm vụ của trò chơi, bài tập nhận thức.

Như vậy, hoạt động dạy trẻ ĐHTKG được tổ chức và thiết kế qua nhiều hoạt động nhận thức và các hoạt động đó được sắp xếp, luân chuyển hợp lý. Thông quan giờ học thì cần sử dụng hợp lý các phương pháp như: quan sát, thực hành, làm mẫu, giải quyết tình huống có vấn đề, hệ thống câu hỏi, trò chơi, bài tập, các loại hình nghệ thuật (bài hát, bài thơ, câu đố…) để kích thích chú ý, hứng thú, lôi cuốn trẻ tham gia nhiều hoạt động nhận thức. Thông qua đó, các chức năng tâm lý của trẻ được phát triển, các giác quan của trẻ được hoàn thiện dần, các biểu tượng không gian, ĐHTKG trở nên phong phú và chính xác hơn, năng lực nhận thức, năng lực hành động, mà quan trọng là các phẩm chất tư duy của trẻ được phát triển. Đó chính là những cơ sở cần thiết để phát huy TTCNT ở trẻ. 

Tài liệu tham khảo

  1. Đỗ Thị Minh Liên, “Phương pháp hình thành biểu tượng toán học sơ đẳng cho trẻ mầm non”.NXB Đại học Sư phạm, Hà Nội, 2003.
  2. Nguyễn Thị Như Mai, “Nâng cao định hướng phải - trái cho trẻ 5-6 tuổi và một số biện pháp phát triển khả năng định hướng không gian ở trẻ”. Tạp chí Nghiên cứu giáo dục, số 7/1999, tr.4-5.
  3. Nguyễn Ánh Tuyết (chủ biên), “Tâm lý học trẻ em lứa tuổi mầm non”. NXB Đại học Sư phạm Hà Nội, 1994.

       4. Sở Giáo dục &Đào tạo Hà Nội, “Giáo trình Toán và Phương pháp hướng dẫn trẻ mầm non hình thành các biểu tượng sơ đẳng về toán”. NXB Hà Nội – 2006.
       5. TS. Trần Thị Ngọc Trâm, TS. Lê Thu Hương, PGS.TS Lê Thị Ánh Tuyết (đồng chủ biên),  “Hướng dẫn tổ chức thực hiện Chương trình GDMN, Mẫu giáo 5-6 tuổi”.

       6. Uxôva A. P, “Dạy học ở Mẫu giáo”, NXB Giáo dục, 1997.

ThS. Nguyễn Thị Bảy, Nguyễn Thị Linh// Tạp chí Giáo dục Mầm non.- Số 4, 2014.- Tr. 20-23

Tin tức liên quan